บทบาทของจีนและธนาคารเพื่อการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานแห่งเอเชีย หรือ AIIB (Asian Infrastructure Investment Bank) ที่มีผลต่อการเชื่อมโยงกับภูมิภาคต่างๆ อันจะเกื้อกูลต่อการขับเคลื่อน “วิสัยทัศน์และปฏิบัติการร่วมสร้างแนวเขตเศรษฐกิจบนเส้นทางสายไหมและเส้นทางสายไหมทางทะเลในศตวรรษที่ ๒๑” ของจีน ซึ่งได้พัฒนาไปสู่ข้อริเริ่ม “สายแถบและเส้นทาง” (Belt and Road Initiative : BRI) หรือ “หนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง” (一带一路) ในปัจจุบัน
สำหรับความเป็นมาของการก่อตั้งธนาคาร AIIB นั้น เป็นแนวคิดของประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ของจีน ซึ่งนับตั้งแต่วันที่ ๒๔ ต.ค.๕๗ ที่ได้มีการประชุมรัฐมนตรีคลังกลุ่มความร่วมมือทางเศรษฐกิจเอเชีย-แปซิฟิก (APEC) ณ กรุงปักกิ่ง และมีการลงนามบันทึกความเข้าใจ (MOU) ในการก่อตั้งธนาคาร AIIB อย่างเป็นทางการ จวบจนถึงปัจจุบัน AIIB มีประเทศสมาชิก รวม ๙๓ ประเทศ โดยมีพัฒนาการตามลำดับ ได้แก่ เมื่อวันที่ ๒๔ ต.ค.๕๗ AIIB มีประเทศผู้ร่วมก่อตั้งกลุ่มแรก จำนวน ๒๑ ประเทศ ประกอบด้วย จีน ไทย เมียนมา กัมพูชา สปป.ลาว สิงคโปร์ เวียดนาม มาเลเซีย บรูไน ฟิลิปปินส์ อินเดีย ศรีลังกา ปากีสถาน เนปาล บังกลาเทศ มองโกเลีย คูเวต โอมาน กาตาร์ คาซัคสถาน และอุซเบกิสถาน ต่อมาได้มีการกำหนดระยะเวลาการเปิดรับสมัครประเทศสมาชิกผู้ร่วมก่อตั้งเพิ่มจนถึงวันที่ ๓๑ มี.ค.๕๘ และมีประเทศที่สมัครเพิ่มขึ้นมาอีก ๓๖ ประเทศ ได้แก่ ออสเตรเลีย ออสเตรีย อาเซอร์ไบจัน บราซิล เดนมาร์ก อียิปต์ ฟินแลนด์ ฝรั่งเศส จอร์เจีย เยอรมัน ไอซ์แลนด์ อินโดนีเซีย อิหร่าน อิสราเอล อิตาลี จอร์แดน ลักซัมเบอร์ก มัลดีฟ มอลตา เนเธอร์แลนด์ นิวซีแลนด์ นอร์เวย์ โปแลนด์ โปรตุเกส รัสเซีย ซาอุดิอาระเบีย แอฟริกาใต้ สเปน สวีเดน สวิตเซอร์แลนด์ ทาจิกิสถาน อังกฤษ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ตุรกี เกาหลีใต้ และคีร์กีซสถาน
ดังนั้น AIIB จึงมีประเทศผู้ร่วมก่อตั้งจำนวน ๕๗ ประเทศ (รวมทั้งประเทศไทย)
มูลเหตุที่จีนพยายามก่อตั้งธนาคาร AIIB
ประการแรก การที่พบว่าแหล่งเงินทุนสำคัญ ๆ ของโลก อาทิ World Bank และ IMF ถูกครอบงำโดยประเทศสหรัฐฯ และชาติตะวันตก ส่วนธนาคาร ADB นั้นก็นำโดยญี่ปุ่น และที่ผ่านมา จีนได้เคยเสนอแนวทางให้มีการปฏิรูปองค์กร หรือสถาบันการเงิน ระหว่างประเทศทั้ง World Bank และ IMF เพื่อเป็นการเปิดโอกาสให้ประเทศอื่นๆ มีสิทธิ์ในการออกเสียงมากขึ้น แต่แนวทางดังกล่าวไม่ได้รับการตอบรับและถูกคัดค้านจากประเทศที่มีอำนาจมากที่สุดขององค์กร นั่นคือ สหรัฐฯ ส่งผลให้จีนไม่พอใจ
ประการที่สอง ปัจจุบันประเทศจีนถือได้ว่ามีขนาดของเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับ ๒ ของโลก เป็นรองเพียงสหรัฐฯ เมื่อเป็นเช่นนี้ จีนจึงพยายามก่อตั้งธนาคาร AIIB ขึ้น เพื่อต้องการลดการพึ่งพิงเงินทุนจากสถาบันทางการเงินหรือกลุ่มเงินทุนแหล่งเดิม ๆ ที่มีประเทศสหรัฐฯ หรือญี่ปุ่นหนุนหลัง และต้องการนำเงินสำรอง ระหว่างประเทศดังกล่าว มาใช้เป็นแหล่งเงินทุนแก่ประเทศกำลังพัฒนาในการลงทุนพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานและเชื่อมโยงให้เป็นโครงข่ายระบบคมนาคมในแถบเอเชียเข้าด้วยกัน ซึ่งจะก่อให้เกิดประโยชน์มหาศาลแก่จีนในระยะยาว ทั้งในด้านการค้า การลงทุนและการเมืองระหว่างประเทศ
ประการที่สาม จีนมุ่งหวังที่จะใช้โอกาสนี้ ทำการผลักดันเงินหยวนซึ่งเป็นเงินสกุลหลักของจีนเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจการเงินโลก ผ่านทางการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศมากยิ่งขึ้น
ประมวลโดย พลโท ไชยสิทธิ์ ตันตยกุล
(ข้อมูลจากเว็บไซต์https://www.aiib.org/en/news-events/media-center/news/2023.html )
